Ματθαίος Τσαχουρίδης

Διδάκτορας Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (Goldsmiths)

Επικοινωνία

Email: makoulis@tsahouridis.com

Ακολουθήστε τον Ματθαίο
Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης

Διδάκτορας Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (Goldsmiths)

Επικοινωνία

Email: konstantinos@tsahouridis.com

Ακολουθήστε τον Κωνσταντίνο
Ακολουθήστε Ψυχή και Σώμα
"μια ανάσα, ένα βλέμμα, την ώρα που παίζουμε είναι αρκετό για να καταλάβουμε τι θα ακολουθήσει..."
συνέντευξη_ιάκωβος_καγκελίδης / φωτογραφίες_κωνσταντία_μαζαράκη / επιμέλεια_αλέξανδρος κόγκας + τάσος_θώμογλου


Τους συναντήσαμε στο πατρικό τους και περιπλανηθήκαμε στη γειτονιά που μεγάλωσαν. Θέλαμε να πάρουμε μια γεύση από το περιβάλλον που τους ανέθρεψε καλλιτεχνικά. Μέσα σ’ ένα «οικογενειακό περιβάλλον, όπου ο μουσικός ήχος υπήρξε απλά κάτι σαν βιολογική ανάγκη» δεν μπορούσαν παρά να βρουν κίνητρα για να ασχοληθούν με τη μουσική. Ο παππούς έπαιζε και ο μπαμπάς τους παίζει ποντιακή λύρα και έτσι τα δύο αδέρφια ακολούθησαν το καλλιτεχνικό μονοπάτι. Γενικότερα «η παρουσία της μουσικής στο σπίτι μας ήταν πάντα πολύ έντονη. Ακόμη κι όταν δεν παίζαμε μουσική, ακούγαμε πολύ μουσική».


Ο Ματθαίος το έχει πει επανειλημμένως πως «έχει βιωματική, πολύ στενή σχέση με τις λύρες του». Ο Κωνσταντίνος μας αποκαλύπτει ακόμη περισσότερες λεπτομέρειες: «Δεν αλλάζει κούρδισμα στις λύρες του ώστε οι συχνότητες δόνησης στο όργανο να είναι πάντα οι ίδιες… ταυτόχρονα τον εξιτάρει οτιδήποτε έχει σχέση με χορδή».


"εμείς έχουμε ως αιχμή του δόρατος την ποντιακή λύρα, μέσα από την οποία εγώ τραβάω τον αδελφό μου προς την Δύση και αυτός με τραβάει προς την Ανατολή."

Κωνσταντίνος Τσαχουρίδης

Η λύρα δεν είναι απλά ένα μουσικό όργανο και ο Ματθαίος το γνωρίζει καλύτερα από τον καθένα μας. «Το στίγμα της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου αποτελεί μια ιστορική πραγματικότητα που ενσωματώθηκε στον ήχο της λύρας και συνδυάστηκε με κάθε της δοξαριά! Δημιούργησε, έτσι, μια αίσθηση ταυτότητας για τους Έλληνες του Πόντου με αποτέλεσμα η λύρα να δρα ως σύμβολο».


Προσπαθώντας να καταλάβουμε τις δυνατότητες της λύρας μας εξηγεί πως «ως μουσικό όργανο, έχει την ικανότητα να προσαρμόζει πολλές τεχνικές του βιολιού και αυτό προσδίδει στον ήχο της μια μεγάλη μουσική ευελιξία όσον αφορά στο ρεπερτόριο και στον τρόπο παιξίματος».



Αναφορικά με τον Κωνσταντίνο «η πολυμορφία της φωνής του και το εύρος του ρεπερτορίου του είναι χαρακτηριστικά και της δικής του καλλιτεχνικής παρουσίας. Είναι όπως φαίνεται ταγμένος κι αυτός στην αποστολή του, να υπηρετεί τη μουσική από κάθε μετερίζι, να πειραματίζεται με σεμνότητα και σεβασμό πάνω σε γνωστές, αλλά και δικές του δημιουργίες» ανέφερε μετά από μια συναυλία τους ο Αλέξανδρος Κόγκας, σε μια προσπάθεια να περιγράψει τις καλλιτεχνικές του δυνατότητες. Ενώ ο μεγάλος Βρετανός συνθέτης κλασικής μουσικής Sir John Tavener, εκτιμώντας τις εκτελεστικές του ικανότητες, συνέθεσε για εκείνον το έργο «Μοιρολόι για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης».


Ο Κωνσταντίνος διαθέτει, όπως μας εξηγεί ο Μακούλης «μια μοναδική φωνητική ευελιξία, εύστοχη τεχνική και συναισθηματική απόδοση, η οποία εναλλάσσεται και περνά από την κλασική μουσική και όπερα σε ήχους παράδοσης, ήχους ελληνικούς, βυζαντινούς, λαϊκούς, πάντα με έναν «λόγιο» τρόπο που μπορεί και αγγίζει ένα μεγάλο φάσμα κοινού. Αυτό είναι πραγματικά μια μοναδικότητα που περιέχει η φωνή του και βέβαια, είναι αποτέλεσμα σκληρής δουλειάς επάνω σε ένα σπάνιο φωνητικό όργανο που διαθέτει».


"Το στίγμα της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου αποτελεί μια ιστορική πραγματικότητα που ενσωματώθηκε στον ήχο της λύρας και συνδυάστηκε με κάθε της δοξαριά! Δημιούργησε, έτσι, μια αίσθηση ταυτότητας για τους Έλληνες του Πόντου με αποτέλεσμα η λύρα να δρα ως σύμβολο."

Ματθαίος Τσαχουρίδης

Η χημεία ανάμεσά τους είναι κάτι μοναδικό: «μια ανάσα, ένα βλέμμα, την ώρα που παίζουμε είναι αρκετό για να καταλάβουμε τι θα ακολουθήσει». Επισφράγισμα αυτού του καλλιτεχνικού ταιριάσματος αποτελεί η παράσταση «Ψυχή και Σώμα». «Η ιδέα ξεκίνησε όταν υπερασπιζόμουν (Κωνσταντίνος) τη διδακτορική μου διατριβή στο τελικό κονσέρτο. Εκεί συνειδητοποίησα ότι οι λέξεις «Ψυχή» και «Σώμα» αιχμαλωτίζουν μέσα τους τόσο τη βιωματική όσο και την αλληλένδετη μουσική μας σχέση (το ένα χωρίς το άλλο δεν υπάρχει). Το «Ψυχή και Σώμα» ως παράσταση αγκαλιάζει ένα παγκόσμιο ρεπερτόριο και αναδεικνύει τις ατέρμονες μουσικές δυνατότητες της ανθρώπινης φωνής, αλλά και της ποντιακής λύρας, ενός οργάνου που μέχρι τώρα το γνωρίζουμε μόνο μέσα από τον ήχο της παράδοσης. Η ιδιαιτερότητα της παράστασης έγκειται στον τρόπο εκτέλεσης, ενορχήστρωσης και συνδυασμού των διαφορετικών μουσικών στυλ».


Κάθε μουσική συνεύρεση είναι απρόβλεπτη και χαρακτηρίζεται ως ένα σύγχρονο αμάλγαμα παράδοσης και εξέλιξης ταυτόχρονα. «Η παράσταση περιέχει ατόφια παραδοσιακή μουσική, όπως την ακούσαμε από τον παππού μας, αλλά περιέχει και «πειραματική» μουσική, όπου προσπαθούμε να εντάξουμε τον ήχο της ποντιακής λύρας, ενός καθαρά παραδοσιακού μουσικού οργάνου σε ένα παγκόσμιο ρεπερτόριο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι χάνεται η ταυτότητα του οργάνου. Η παράστασή μας στηρίζεται σε ένα παραδοσιακό ελληνικό όργανο που πάντα και σε συνδυασμό με την ανθρώπινη φωνή, εκπλήσσει και αποκαλύπτει μια άλλη μουσική διάσταση». Η παράσταση «Ψυχή και Σώμα», εντός συνόρων, έχει ταξιδέψει από την Αλεξανδρούπολη έως την Κρήτη, με στάσεις στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης και Αθηνών (με sold out παραστάσεις) και εκτός συνόρων σε σημαντικά θέατρα όπως το Saal Hall του Βορείου Ιράκ, Moscow theatre (Μόσχα), The Danforth Music hall (Καναδάς), Liederhalle (Στουτγάρδη), Όπερα Γενεύης, Saint Sophia Cathedral (Λος Άντζελες), Kultur Centrum-Carl Orff Saal (Μόναχο) και άλλα.



Η μουσική αυτή προσέγγιση συνάντησε πολλές δυσκολίες. Δεν ήταν εύκολο να αποδεχτεί ο ποντιακός λαός να βγαίνουν άλλα ακούσματα και μουσικές από την ποντιακή λύρα, ένα μουσικό όργανο ταυτισμένο αποκλειστικά με την παραδοσιακή ποντιακή μουσική. Το να καταπολεμηθεί η εσωστρέφεια που εντοπίζεται στην Ελλάδα, αποτελούσε από μόνο του ένα μεγάλο στοίχημα. Το μυστικό αυτής της επιτυχημένης προσπάθειας των δύο αδερφών ίσως να κρυβόταν και στο σεβασμό που επέδειξαν κατά τη διαδικασία προσέγγισης της μουσικής παράδοσης των άλλων λαών με μέσο την ποντιακή λύρα. Έτσι κατάφεραν να δημιουργήσουν έναν καινούργιο ήχο, αποδεκτό από το ευρύ κοινό, που κρατά όλα τα σημαντικά στοιχεία και το DNA του ήχου και της χροιάς της λύρας του Πόντου.


«Το να εκπροσωπείς τη χώρα σου και την κουλτούρα σου έξω από τα σύνορα είναι πραγματικά πολύ δυνατό συναίσθημα! Το σημαντικότερο εφόδιο που αποκομίσαμε από αυτές μας τις εμπειρίες είναι ο απόλυτος σεβασμός στο «άγνωστο», αλλά και η μη άμεση απόρριψη σε αυτό που εξαρχής δεν κατανοούμε». Ο Κωνσταντίνος προσθέτει πως «σήμερα λέμε ότι ο Γώγος ή ο Χρύσανθος ήταν κάτι το εκπληκτικό που συνέβη στην ποντιακή μουσική, χωρίς να σκεφτόμαστε ότι για τους παλαιότερους ίσως και να ήταν κάτι το πολύ «μοντέρνο». «Ποιήματα» κάποιας εποχής υπήρξαν «βρισιές» κάποιας άλλης, οπότε ένα από τα πράγματα που πρέπει να σκεφτούμε πολύ καλά οι σημερινοί Έλληνες και σίγουρα ακόμη περισσότερο οι άνθρωποι της παράδοσης είναι να μην απορρίπτουμε αμέσως αυτό που δεν κατανοούμε μουσικά και να δείξουμε τον απαραίτητο σεβασμό στο άγνωστο».


Για να προσθέσει στη συνέχεια πως «η παράδοση από μόνη της εμπεριέχει την έννοια της εξέλιξης. Είναι ένα δυναμικό στοιχείο που εξελίσσεται μέσα στο χρόνο. Φυσικά πρέπει να μείνει ανέπαφη όσον αφορά τα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά της, δεν θα πρέπει όμως σε καμία περίπτωση να παραμείνει στάσιμη».


Μέσα από κάθε μουσική συνεύρεσή τους μπορείς εύκολα να διακρίνεις τα ξεκάθαρα λόγια του Κωνσταντίνου πως «εμείς έχουμε ως αιχμή του δόρατος την ποντιακή λύρα, μέσα από την οποία εγώ τραβάω τον αδελφό μου προς την Δύση και αυτός με τραβάει προς την Ανατολή».




Η λύρα και το ποντιακό τραγούδι σημαίνει για αυτούς «μουσική έκσταση, μουσική ανακούφιση. Πολλές φορές, όταν επιστρέφουμε στην πατρίδα μας και παίζουμε ποντιακά, λέμε ότι επιτέλους πατάμε στη γη, γιατί γη για εμάς είναι οι ήχοι με τους οποίους μεγαλώσαμε. Η ποντιακή διάλεκτος ηχεί στα αυτιά μας από πολύ μικρά παιδιά. Καταφέραμε να κάνουμε επιστήμη τη μουσική που μας μεγάλωσε και μέσα από την ακαδημαϊκή μας έρευνα προσπαθούμε να αναδείξουμε όσο πιο πολύ μπορούμε τον πλούτο αυτής της μουσικής».


Στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε οι Έλληνες, οι άνθρωποι της τέχνης έχουν ηθική υποχρέωση να ενισχύουν με το έργο τους ιδανικά και αξίες. «Σίγουρα τώρα πιο πολύ από ποτέ, η χώρα μας χρειάζεται την ένθερμη υποστήριξη των αξιών που μας κράτησαν ζωντανούς εδώ και αιώνες. Και μία σημείωση: η Ελλάδα ήταν από πάντα μια χώρα αξιών και όχι χώρα αρχών… άρα εκεί πρέπει να επενδύσουμε, στις αξίες του πολιτισμού μας». Η σημασία της διατήρησης της παράδοσης είναι πιο αναγκαία από ποτέ στις μέρες μας. «Η μουσική παράδοση κάθε τόπου αποτελεί μέρος του DNA της κοινωνίας στην οποία απαντάται, με άλλα λόγια είναι η γονιδιακή μας ταυτότητα, ενώ τα υπόλοιπα λίγο-πολύ είναι «κλώνοι» ή συγχωνεύσεις. Αυτό πλέον, είναι πολύ εύκολο να αποδειχτεί μουσικά και κυρίως εθνομουσικολογικά, κάτι το οποίο έχει γίνει σε πολλές των περιπτώσεων. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι ακόμα και ο μεγάλος Stravinsky, ή ο Beethoven, ή ο Kodaly, ή ο Bartok, αλλά και άλλοι σημαντικοί άνθρωποι που υπηρέτησαν τη μουσική, έδειξαν ατέρμονο σεβασμό και αγάπη προς το παραδοσιακό ιδίωμα και φυσικά εμπνεύστηκαν από αυτό».


Ο Ματθαίος και ο Κωνσταντίνος ανήκουν στη νέα γενιά καλλιτεχνών, που έχουν αναλάβει την προώθηση του πολιτισμού μας με γνώμονα όχι μόνο την αγάπη τους για το ποντιακό στοιχείο, αλλά και την επιστημονική τους εξειδίκευση. «Γενικά, είμαστε πολύ αισιόδοξα άτομα αν και ζούμε σε χαλεπούς καιρούς. Η αγάπη μας γι’ αυτό που κάνουμε μας οδηγεί και μας δίνει, αν θέλετε, την ικανότητα να «διυλίζουμε» την καθημερινότητα, αφήνοντας στην άκρη όλα τα αρνητικά στοιχεία και τα «λιμνάζοντα νερά» του τόπου μας. Πάντα με θετική ενέργεια και με παιδικό ενθουσιασμό…»


Όπως τότε που ξεκινούσαν…